Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:14 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.12.11 ]

مقدمه
در طی سـال هـای اخیـر جنگلـداری نـوین بـا هـدف پایـداریاکولوژیکی توسعهیافته و در حال حاضر نیز بـه سـرعت درحـالتکامل میباشد (45). در همـین راسـتا توصـیف کمـی سـاختارجنگل بهعنوان یکی از مناسبترین ابزارهای کاری در مـدیریتنوین جنگل درنظر گرفته میشود (29). ساختار و توزیع مکـانیدرختان ( عمودی و افقی) مولفههای مهمی بـرای درک پویـاییاکوسیستمهای جنگلـی مـیباشـند و پتانسـیل آنهـا بـرای درکمفــاهیم اکولوژیــک هنــوز بــهطــور کامــل شــناخته نشــدهاست (16، 30 و 34).
در اکوسیستمهای جنگلی واژه “ساختار” (Structure) نحوه آرایش مکانی یکسری از ویژگیهـا ی درختـان از جملـه سـن،ابعاد، گونه و جنس (در مورد درختان دو پایه) و مواردی از این دست را مورد توجه قرار میدهد (26). محققان مختلف ساختار مکانی جنگل را به سه ویژگـی تقسـیم نمـوده انـد : الـف ) تنـوعموقعیت مکانی درختان که بیان کننـده الگـوی پـراکنش مـنظم،کپهای، تصادفی و یا ترکیبی از آنهاست. ب) تنوع آمیختگی کـهنحوه چیدمان گونهها را مورد بررسی قـرار مـ یدهـد . ج) تنـوعابعاد درختان که چیدمان مکانی مشخصـه هـا یی از قبیـل قطـر وارتفاع را نشان میدهد (28).
بهمنظور توصیف کمی ساختار مکانی شـاخص هـا ی آمـاریمتعددی توسعه یافتهاند از آن جمله میتـوان بـه شـاخص هـا ی نزدی کت رین همس ایه اش اره داش ت، ای ن ش اخصه ا دارای عملکردی شبیه به ساختار مولکولهای شیمیایی میباشـند و بـهبررسی همسایههای هر درخت یا نقطه معـین در تـوده جنگلـیمیپردازند (40). این شاخصها بهمنظور توصیف دقیق و پایش تغییرات ساختاری تودههای جنگلـی و یـا شـبیهسـازی سـاختارتودههای پیچیده در نرمافزارهای شبیهسازی کـامپیوتری بـهکـارمیروند (15، 24 و 41). از مزایای این شاخصها مـ یتـوان بـهانعطافپذیری بالا در انتخاب تعداد درختان همسایه، عـدم نیـازبه اندازهگیری فاصله بین درختان و در نتیجه آسان و ارزان بودن محاسبه آنهـا ، صـحت بـالا، توانـایی کـافی در تشـریح سـاختارتودههای جنگلی و بررسی تکامـل آنهـا اشـاره کـرد (15، 28 و38). در هنگ ام محاس به ش اخصه ای س اختاری، ت أثیره ایحاشیهای نقش مهمی ایفا مینمایند و نادیده گرفتن این تأثیرهـا معمولامعمولاً منجربه برآوردهای آماری اریب میشود.
تاکنـون مطالعـات گونـاگونی در زمینـه بررسـی سـاختار وشاخصهای مکانی در اکوسیستمهای جنگلـی منـاطق مختلـفکشور انجام گرفته است که بیشتر آنها تنهـا بـه بررسـی الگـویمکانی گونههای درختـی بـا اسـتفاده از توابـع و شـاخصهـایمختلف پرداختهاند که به برخی از آنها در ادامه اشاره میگـردد . پورباب ایی و همک اران (5) الگ وی مک انی گون ه کرک ف را در جنگل شفارود گیلان با استفاده از شاخص مربع تی، جانسـون -زایمـر و کـلارک و ایـوانز کپـهای گـزارش نمودنـد. بصـیری وهمکاران (4) با استفاده از شاخصهای گرین و اسـتاندارد شـدهموری سیتا الگوی مکانی درختان در منطقـه قامیشـله مریـوان راکپهای گزارش نمودند. حبشی و همکاران (6) با استفاده از آماره کلارک و ایـوانز الگـوی پـراکنش راش، ممـرز و انجیلـی را درجنگل آمیخته راش شصت کلا گرگان، در تمام لایـه هـا کپـهای تعیین نمودند. در مطالعه عرفـانی فـرد و همکـاران (8) الگـویمکانی درختان با استفاده از شاخصهای نزدیکترین همسایه در جنگل سروک (منطقه زاگـرس ) پراکنـده تعیـین شـد. اخـوان وهمکاران (1) الگوی پراکنش گونه راش را در مراحـل مختلـفتــوالی در جنگــلهــای کلاردشــت مطالعــه نمودنــد . علــوی و همکاران (9) الگوی مکانی گونه ملـج را بـهعنـوان یـک مولفـهساختار در جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود نوشهر با اسـتفاده از تابع K-Ripley مورد بررسی قرار دادنـد . نـوری و همکـاران(13) بــا اســتفاده از تــابع K-Ripley الگــوی پــراکنش مکــانیگونههای راش، ممـرز، توسـکای ییلاقـی و پلـت را در جنگـلخیرود کپهای تعیین کردند. مطالعات دیگری از جملـه علیجـانیو همکاران (11) هر سه جنبه سـاختار مکـانی (تنـوع موقعیـتمکـانی، تنـوع آمیختگـی و تنـوع ابعـاد) را در بررسـی س اختارجنگلهای میانبند خیرود بهکار گرفتهاند.

شکل 1. منطقه مورد مطالعه
مطالعات بسیاری در خارج از کشور انجـام شـده اسـت کـهجنبههای مختلف ساختار را مورد بررسی قرار دادهاند که به برخـیاز مهمترین آنها که در راسـتای پـژوهش حاضـر مـیباشـد اشـارهمیگـردد . کینـت و همکـاران (27) ضـمن تشـریح شـاخصهـایس اختاری ب ه کم یس ازی س اختار ی ک ت وده متش کل از ک اج(Pinus sylvestris) و بلـوط (Quercus robur وQuercus rubra )با استفاده از شاخصهای نزدیکترین همسـایه در جنگـلهـایبلژیـ ک پرداختنـ د. پومرنینـ گ (38) رویکردهـ ای مختلـ ف کمیکردن ساختار جنگل در سه توده جنگلـی را بـا اسـتفاده از توابع گوناگون از جمله شاخصهای نزدیکترین همسایه مـوردبررسی قرار داد. گراز (26) شاخص آمیختگی(M) را در رابطـهبا پراکنش و غالبیت گونـه هـا در تـودههـای شـبیهسـازی شـده تصادفی مورد بررسی قرار داد و به ایـن نتیجـه رسـید کـه ایـنشاخص، ابزار قدرتمندی در توصـیف پـراکنش مکـانی گیاهـانمـ یباشـ د. روپرچـ ت و همکـ اران (44) تنـ وع سـ اختاری تـ ودههـ ایTaxsus baccata در اتـ ریش را بـ ا اسـ تفاده از شاخصهای آمیختگی، تمایز قطـری و ارتفـاعی مـورد بررسـیقرار دادند. جنگلهای خزری همانند نواری سبز بـر روی دامنـهشمالی رشته کوههای البرز قرار گرفتهاند و جزو جنگلهای غنی دنیا محسوب میشوند (5) و بهعنوان منبع مهم تولیـد چـوب وسایر خدمات جنگلی مطرح میباشد که در آن گونه راش یکـیاز با ارزشترین گونههای تولیدکننده چوب مـ یباشـد (12) کـه 6/17 درصد سطح و 30 درصد حجم سرپای ایـن جنگـلهـا راتشکیل میدهد و ارتفاع آن به بیش از 40 متر و قطر برابر سـینهآن به بیش از 5/1 متر هم میرسد (43).
بهمنظور مدیریت بهینه این منابع جنگلی بـا ارزش بـهدسـتآوردن درک صحیحی از ساختار آنها ضروری میباشد. بنـابراینب ا توج ه ب ه اینک ه ارائ ه اطلاع ات کم ی در م ورد س اختاراکوسیستمهای جنگلی و توصیف خصوصیات مکانی بـه منظـورمدیریت بهتر و برنامهریزی و ارزیابی برنامههای مدیریتی جنگل ضروری میباشد (7). و با توجه به اهمیـت تـودههـای راش درجنگلهای خزری این مطالعه به بررسی ویژگیهـای سـاختاریدر راشستانهای طبیعی و دست نخورده شمال ایران بـا اسـتفادهاز شاخصهای نزدیکترین همسایه میپردازد.
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:14 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.12.11 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:14 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.12.11 ]

126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:14 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.12.11 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:14 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.12.11 ]

این بررسی در بخـش گـرازبن از جنگـل آموزشـی و پژوهشـیخیرود در شمال ایـران انجـام گرفتـه اسـت. جنگـل خیـرود در7 کیل ومتری ش رق نوش هر ب ین 2736 ت ا 4036 ع رض شمالی و 3251 تـا 4351 طـول شـرقی واقـع شـده اسـت. پارسل 319 بخش گـرازبن بـه مسـاحت 48 هکتـ ار کـه دسـتنخورده بوده و تا زمـان آمـاربرداری در آن هـیچگونـه عملیـاتپرورشی، تجدید حیات و بهـره بـرداری برنامـهریـزی شـده (در قالب طرحهای جنگلداری) انجام نگرفته بهعنـوان منطقـه مـوردمطالعه درنظر گرفته شد. ارتفاع از سطح دریـا در پارسـل مـوردنظر1190 تا 1270 متر بوده و بیشتر قسمتهای پارسـل جهـتجنوبی داشته و دو یال یکی در قسمت میانی و دیگری در مـرزشــمالی پارســل و جــود دارد (7). طبــق نقشــه تیــپبنــدیبخــش گــرازبن تیــپ عمــده در منطقــه مــورد مطالعــه راشمیباشد (2) (شکل 1).
در ایــن مطالعــه از روش ثبــت موقعیــت مکــانی درختــانبهصورت نقطه با طول و عـرض جغرافیـایی مشـخص اسـتفادهشـــد و موقعیـــت مکـــانی درختـــان بـــا اســـتفاد ه از روش
فاصله- آزیموت (32) ثبت شد. بـدین منظـور ابتـدا مختصـاتیک نقطه مشـخص بـرروی جـاده جنگلـی مشـخص گردیـد و
مختصات آن با استفاده از دستگاه GPS با دقت بالا ثبت گردیـدو این نقطه بهعنوان نقطـه شـاخص درنظـر گرفتـه شـد. سـپسدستگاه فاصلهیاب لیـزری (Trupulse 360) (محصـو ل شـرکت
لیزر تکنولوژی کشور آمریکا) در عرصه در مکانهای مشخصـیمستقر شد و فاصله و آزیموت کلیه پایههای درختی موجـود درپارسل با قطر برابر سینه بیشتر از 5/7 سانتیمتر نسـبت بـه ایـندستگاه یادداشت و گونه و قطر برابر سینه آنهـا نیـز ثبـت شـد.
بهمنظور تولید نقشه از مرکز تنه درختان، نصف قطر برابـر سـینهدرخت به فاصله خوانده شده در همان آزیموت اضافه گردید تا محل دقیق مرکز تنه درختـان بـهجـای سـطح خـارجی پوسـتشبیهسازی شود. در مرحله بعد دادههای فاصله– آزیموت که در طی عملیات زمینی برداشت شـده بودنـد بـا اسـتفاده از روابـطریاضی تبدیل به موقعیت مکانی آنها برحسـب طـول و عـرضجغرافیایی شد (14).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شاخصهای بررسی ساختار مکانی
در این مطالعه بهمنظـور بررسـی سـاختار مکـانی منطقـه مـوردمطالعه از رایجترین شاخصهای نزدیـک تـرین همسـایه کـه درمطالعههای ساختار جنگلها بهکار میروند، استفاده شده اسـت . کلارک و ایوانز (18) مقادیر عددی برای توصیف الگوی مکانی (Spatial pattern) درختان در تودههای جنگلی ارائه دادنـد کـهفرمول این شاخص بهصورت زیر میباشد (38).
CE A
E
E

r
1
,
r
r
N
2
A

A

E

E

r

1

,

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید